معناى روزه و رمضان
روزه كه در عربى از آن به صوم و صيام تعبير مى شود در لغت به معنى امساك در اصطلاح شرعى به معنى خود نگهدارى از مفطرات است از اذان صبح تا مغرب شرعى. روزه يعنى در اصل امساك و خود نگهدارى از فعل است چه از غذا و چه از كلام يا راه رفتن و بر همين اساس به اسبى كه از رفتن امتناع مى ورزد يا از علف خوردن امتناع مى كند صائم مى گويند. و در اصطلاح شرعى )و فقهى( به معناى امساك و خود نگهدارى مكلف با داشتن نيت از اول طلوع فجر تا شبانگاه از خوردن و ساير مفطرات است.
بنابراين به كسى كه از اذان صبح تا مغرب شرعى از مفطرات( چيزهايى كه روزه را باطل مى كند براى انجام فرمان خداوند عالم، امساك و خوددارى كند صائم )روزه دار( مى گويند.
كلمه ى رمضان نيز در اصل از رمض و جمع او رمضانات به معنى شدت تابش خورشيد بر ريگ و غيره است كه چون در زمان نام گذارى ماهها، ماه رمضان در ايام شدت حرارت و تابش شديد خورشيد بر زمين واقع شد به اين نام ناميده شد بنابراين رمضان اسم است براى ماه مخصوص و البته در مورد علت نام گذارى اين ماه به رمضان اقوال متعدد ديگرى نيز مى باشد. چنانچه از پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله نقل شده كه آن حضرت فرمود: رمضان را رمضان مى گويند چون گناهان را مى سوزاند و مى آمرزد. )يرمض الذنوب( (64)
فلسفه روزه
بزرگترين فلسفه روزه همين اثر روحانى و معنوى آن است. در حديث معروفى از امام صادق عليه السلام )فلسفه( تشريع روزه را پرسيدند، امام عليه السلام فرمود: »روزه به اين دليل واجب شده است كه ميان فقير و غنى مساوات برقرار گردد و اين به خاطر آن است كه اغنيا طعم گرسنگى را بچشند و نسبت به فقير اداى حق كنند.«
چرا كه اغنيا معمولا هر چه بخواهند براى آنها فراهم است. خدا مى خواهد ميان بندگان خود مساوات باشد و طعم گرسنگى و درد و رنج را به اغنياء بچشاند تا به ضعيفان و گرسنگان رحم كنند.
مطالبى در مورد فلسفه روزه
1 - اطاعت امر الهى
»يا ايها الذين امنوا كتب عليكم الصيام«
»اى كسانى كه ايمان آورده ايد روزه بر شما نوشته )واجب شد(.«
2 - رسيدن به مقام صبر
قال رسول الله صلى الله عليه وآله: »الصيام نصف الصبر«
»روزه نصف صبر است.«
3 - پاكى و رشد بدن
قال صادق صلى الله عليه وآله وسلم »لكل شىء زكاة و زكاة الا بدان الصيام«
»براى هر چيزى زكاتى است و زكات بدنها روزه است.«
4 - چشيدن طعم گرسنگى و تشنگى
امام رضا عليه السلام در حديثى مى فرمايد: » علت روزه، شناخت گرسنگى و تشنگى مى باشد... «
و بدين ترتيب روزه دار به شدايد و سختى هاى آخرت راهنمايى مى شود...
5 - امتحان در اخلاص مردم
قال على عليه السلام: » فرض الله.... والصيام ابتلاء لا خلاص الخلق«
» خداوند روزه را واجب كرد تا به وسيله ى آن اخلاص مردم را بيازمايد.«
6 - تقوى
»يا ايهاالذين آمنوا كتب عليكم الصيام، كما كتب على الذين من قبلكم لعلكم تتقون«
»اى كسانى كه ايمان آورده ايد همان طور كه بر گذشتگان روزه واجب شده بود، بر شما هم واجب گرديد باشد كه به تقوى برسيد.«
فضيلت روزه و ماه رمضان
قال النبى صلى الله عليه وآله: »من صام شهر مضان ايمانا و احتسابا غفرله ما تقدم من ذنبه و ما تاخر«
» كسى كه ماه رمضان از روى حساب روزه بگيرد تمام گناهان گذشته و آينده او بخشيده خواهد شد.«
همچنين فرمودند: (65)
»هيچ مومنى نيست كه در ماه رمضان از روى حساب )فقط به حساب خدا( روزه بگيرد مگر اين كه خداوند تبارك و تعالى براى او هفت خصلت را لازم و واجب مى گرداند.«
اول: هر چه حرام در پيكرش باشد، محو و ذوب مى گرداند.
دوم: به رحمت خداوند متعال نزديك مى شود.
سوم: )با روزه خويش( خطاى پدرش حضرت آدم را مى پوشاند.
چهارم: سكرات مرگ )لحظات جان كندن( بر او آسان مى شود.
پنجم: از گرسنگى و تشنگى روز قيامت ايمن خواهد بود.
ششم: براءت )آزادگى( از جهنم را خداوند به او عنايت مى فرمايد
هفتم: خداوند متعال او را از طيبات و پاكيزه هاى بهشت اطعام خواهد نمود.
در جاى ديگر پيامبرصلى الله عليه وآله فرمودند: »به راستى كه براى بهشت درى هست كه به آن ريّان گفته مى شود، از آن در، داخل بهشت نمى شوند مگر روزه داران، پس هنگامى كه آخرين نفر آنان وارد شد، آن در بسته مى شود.«
همچنين فرمودند: »الصوم جُنة« »روزه سپر است« )در برابر آفتهاى دنيا و عذاب آخرت(.
رسول خداصلى الله عليه وآله فرمود: »رمضان، ماهى است كه ابتدايش رحمت، ميانهاش مغفرت و پايانش آزادى از آتش جهنم است.«
امام باقر عليه السلام مى فرمايد: »انَّ رمضان اسم من اسماءَ اللّه - عزوجل -«
» همانا رمضان، نامى از نامهاى خداوند است«
حضرت على عليه السلام مى فرمايد: » ماه مبارك رمضان از آن جهت رمضان ناميده شده است، كه اين ماه گناهان را مى سوزاند.
چند نكته از فضيلت ماه مبارك رمضان (66)
اميرالمومنين عليه السلام روايت كرده كه رسول خدا صلى الله عليه وآله روزى براى ما خطبه خواند و در ضمن آن فرمود:
1 - اى مردم، ماه خدا با بركت و رحمت و مغفرت به سوى شما آمده است.
2 - ماهى كه نزد خدا بهترين ماهها مى باشد. 3 - روزهايش بهترين روزهاست.
4 - شبهايش بهترين شبهاست. 5 - ساعتهايش بهترين ساعتهاست. 6 - ماهى است كه به ميهمانى خداوند دعوت شدهايد و از اهل كرامت خدا قرار داده شده ايد.
7 - نفسهاى شما ثواب تسبيح دارد. 8 - خوابتان ثواب عبادت دارد 9 - اعمال شما در اين ماه قبول است. 10 - دعايتان مستجاب مى شود. 11 - شقى و بدبخت كسى است كه در اين ماه بزرگ از آمرزش خدا محروم بماند. 12 - با گرسنگى و تشنگى خودتان، گرسنگى و تشنگى روز قيامت را به ياد آوريد، به فقرا و مساكين صدقه بدهيد. 13 - نسبت به خويشان صله رحم كنيد. 14 - چشمتان را از آنچه حرام است بپوشانيد. 15 - گوشتان را از شنيدن محرمات باز داريد. 16 - هر كس در اين ماه آيهاى از قرآن تلاوت كند، ثواب يك ختم قرآن كه در ديگر ماهها انجام بگيرد به او عطا مى شود.
همچنين فرمودند: »افضل اعمال در اين ماه ورع و اجتناب از محارم الهى است«.
اقسام روزه
1 - روزه ى عام: يعنى كف نفس و اجتناب از مفطرات كه اولين درجه روزه است و به روزه عوام موسوم ميباشد.
2 - روزه ى خاص: يعنى نگهدارى تمام اعضا و جوارح از گناهان، كه چنين روزه دارانى پيرامون گناه نمى روند و چشم آنان مى بيند آنچه رضاى خدا در آن است و گوش و زبان و همه اعضاى آنان در خدمت خدا قرار مى گيرد.
3 - روزه خاص الخاص يا اخص: يعنى دور شدن از ما سوى الله و از قلب تمام مشاغل را غير از خدا دور نمودن، كه اين نوع روزه فقط اختصاص به اولياى خدا دارد.
با اين بيان مبطلات هر نوع از انواع و درجات مذكور روزه به حسب همان نوع مى باشد يعنى روزه ى عام با خوردن و آشاميدن و ساير مبطلات كه در رساله هاى علميه ذكر شده، باطل مى شود و روزه ى خاص نيز با انجام هر يك از منهيات و گناهان، و روزه اخص هم با واردات قلبى و خاطرات قلبى و توجه به غير از آن عظمت تنزل مىيابد (67)
حضرت على عليه السلام فرمودد: روزه داشتن قلب )از انديشه هاى گناه( بهتر است از روزهى زبان و روزهى زبان برتر است از روزه داشتن شكم )خوددارى از خوردن و آشاميدن(.
گروه بندى روزه داران
گروه اول: اين گروه فقط از خوردن و آشاميدن و ساير مفطرات امساك مىكنند، ولى اعضا و جوارح آنان به انواع فضايح و آداب بد افطار مىكند، پس اين روزه روزهى اهل اهمال است.(68)
گروه دوم: گروهى بعضى جوارح را از آداب زشت نسبت به مالك روز حساب حفظ مىكنند و در اين روز بين حفظ و ضايع نمودن روزه در حال ترددّند )بعضى از اعضا را در بعضى ساعات حفظ مى كنند(
گروه سوم: گروهى مستحبات و ادعيه وارده را نيز بر حسب عادتهاى هميشگى خود انجام دهند و اين قيد عادت، باعث عدم صحت نيت آنان است، لذا عملشان به مقدار اهمال خلوص آنان است.
گروه چهارم: گروهى به ضيافت الله وارد مىشوند در حالى كه قلوبشان از معارف غافل است و بى نشاط و كسل هستند، گويى اعضا و جوارحشان سنگين شده است و با زور كارها را انجام مى دهند، حال اين گروه، حال كسانى است كه هدايايى به طرف سلطان مىبرند در حالى كه از حمل اين بار كراهت دارند، علاوه بر اين كه اين هدايا به عيوبى آلوده است كه مانع پذيرفتن آن ميشود.
گروه پنجم: گروهى اعضا و جوارح را از افطار حفظ مى كنند و آنچه به آنها متعلق است را اصلاح مى كنند، لكن قلب را از خطورات و توجهاتى كه مانع از عمل صالح است حفظ نمى كنند.
گروه ششم: گروهى با قلوب و عقلهاى طاهر شده، وارد ماه رمضان مىشوند، زيرا در حضور خدايى كه از غيب و نهان آگاه است، خود را از گناه مراقبت و محافظت نمودهاند و نسبت به آنچه كه خداى تبارك و تعالى خواسته بود تا در حفظ آن بكوشند، كوشيدند. حال اينان حال كسانى است كه موفق به كسب رضايت مولا شده اند.
گروه هفتم: و گروه ديگر به حفظ قلب و عقل و اعضا و جوارح از گناهان و عيوب و زشتىها، كفايت و قناعت نكرده، بلكه خود را مشغول به اعمال صالح و نيكو نموده اند كه حضرت حق تعالى به آنان توفيق داد. )نه تنها ظروف وجوديشان را طاهر نگاه داشتند، بلكه به زيور و زينت مستحبات نيز آن را آراييده اند( پس اين گروه، صاحب تجارتى سودمند و مطالبى موفقيت آميز بوده اند (69)
آثار و فوايد روزه
روزه علاوه بر امتيازها و ويژگيهاى قابل توجهى كه دارد، فوايد فراواتى از نظر فردى و اجتماعى نيز در دنيا در بر خواهد داشت و يكى از عوامل مهم سلامت و تقويت جسم و روح و سعادت انسان محسوب مى شود چنانچه حضرت رسول فرمود: »صومواتصحوا(70)»
روزه بگيريد تا سالم شويد. از اين حديث شريف به خوبى استفاده ميشود كه روزه سلامت جسم و روح را تضمين مى كند و بر ظاهر و باطن انسان اثر مى گذارد.
آثار جسمى روزه
دربان مخصوص منصور دوانيقى گويد: روزى حضرت صادقعليه السلام در مجلس خليفه حاضر بود يك طبيب هندى نيز كتابى طبى در دست داشت و مشغول مطالعه بود كه در اين بين به حضرت گفت: از اين كتاب براى شما بخوانم حضرت فرمود: نه زيرا آنچه از قواعد طبى در نزد من است بهتر است از چيزى كه تو دارى، سپس فرمود، من دستور پيامبر اسلام را به كار مىبندم كه فرمود:
»المعدة بيت الداء و الحمية هى الدواء«(71)
»معده مركز بيماريهاست و امساك بالاترين دواها مى باشد.«
در اسلام دو روش خاص وجود دارد كه به اصطلاح پزشكى يكى را پيشگيرى و ديگرى را درمان مى توان نام نهاد كه در بخش اول )پيشگيرى( يك برنامه شبانه روزى ارائه شده كه انسان تا گرسنه نشده مشغول غذا خوردن نشود و قبل از سير شدن كامل نيز از غذا خوردن دست بكشد. با روزه ى يك ماهه رمضان، مواد اضافى و چربيهاى ذخيره شده ى بدن به مصرف سوخت و ساز آن مىرسد و در طى همين مدت خانه تكانى كاملى از بدن انسان به عمل مىآيد و معده و روده دوران استراحت لازم را پشت سر مىگذارد و موجب مىشود تا نظافت كامل در تمام بدن و دستگاهها و سلولهاى بدن تحقق يابد زيرا غذاهاى مختلفى كه انسان خورده همه ى آنها جذب بدن نمى شود بلكه قسمتى از آنها به صورت رسوبات مضر در قسمتهاى مختلف باقى خواهد ماند و بدن همانند ماشين يا دستگاه صنعتى كه انواع روغن و گريس به آن چسبيده و آن را آلوده كرده باشد، همين مواد اضافى است كه گاهى توليد عفونتهاى گوناگون كرده و سبب بيماريها ميشود، و روزه موجب شستشوى اين رسوبات مى گردد و روزه دار به وسيله ى روزه مواد اضافى را نابود و ريشه بيماريها را قطع كرده تمام بدن را واكسيناسيون مى كند.(72)
دكتر كارلوى آمريكايى مى نويسد: »هر شخص بيمار بايد هر سال مدتى از غذا پرهيز كند زيرا مادامى كه غذا به شما مى رسد ميكروبها در حال رشد است ولى هنگامى كه از غذا پرهيز مى كنيد ميكروبها روز به روز به ضعف مى رود.« سپس مى افزايد: » روزهاى كه اسلام واجب كرده بزرگترين ضامن سلامتى مى باشد.«(73)
»الكسى سوفورين« در كتاب خود مى نويسد: »نودو پنج درصد بيماريهاى مردم از شكم خوارگى و سوء تغذيه سرچشمه ميگرد، سپس مى افزايد آن گاه كه انسان امساك مى كند و دوران روزه كامل خود را مى گذراند بدن كم كم از غذاهاى ذخيره شده استفاده مى كند و از اندوخته هاى داخلى براى انرژى مصرفى خود بهره بردارى مى نمايد. قسمتى از بيماريهايى را كه اين دانشمند توانسته به وسيله روزه معالجه كند به قرار زير است، نوراستنى، التهاب معده، التهاب حنجره، سفليس درد مزمن سينه نفخ و ورم ريهها، بيماريهاى عصبى، لرزش اندام، استسقاء، فلج، كم خونى، اضطراب روحى، ضعف عمومى بدن، بيماريهاى كبد، كليه و بالاخره تضعيف غده ها، و جلوگيرى از اعتياد. وى معتقد است كه حتى كسانى كه مبتلا به كم خونى هستند باز هم روزه براى آنها مفيد است.
و هرگز آثار سويى نخواهد داشت. او مى گويد: آثار روزه بسيار عجيب است و بايد گفت روزه اعجاز مى كند، درمان از طريق روزه فايده هاى ويژه اى دارد و معالجه از راه امساك اختصاص به بيماريهاى فوق ندارد بلكه بيماريهايى كه مربوط به اصول جسم انسانى است و با سلولهاى جسم آميخته شده همانند سرطان، سفليس، طاعون و بيمارى عرق النساء، فراز )ريختگى پوست( و بيماريهاى جلدى را نيز شفا دهد.(74)
فايده هاى روحى و معنوى روزه
ماه رمضان زمان مخصوصى است كه بهترين فصل براى تربيت و تقويت ايمان و اراده مىباشد حضرت زهراعليها السلام در ضمن خطبهاى كه در مسجد پيامبرصلى الله عليه وآله به عنوان استيضاح خطبه ايراد نمود، فرمود:
» والصيام تثبيتا للاخلاص«(75)
و )روزه را خداوند قرار داد براى ثبات و تحقيق در اخلاص(
شخص روزه دار، در درجه اول با مقاومت در برابر نيرومندترين خواسته هاى طبيعى و غريزى خود از خوردن و آشاميدن و غيره، اراده خود را محكم و تقويت مىنمايد و مهمترين عادتهاى خويش را ترك و بر شهوات نفس خود مستقلا حكومت مى كند. روزه روح و باطن انسان را از خواهشهاى ناشايسته پاك مى گرداند و صيغل مى دهد و صفاى باطن مى آورد زيرا وقتى شكم انسان از غذاها خالى شد. پرهيزكارى، امانت دارى صداقت و خلاصه انسانيت او تقويت شده و نور ايمان در قلب او تجلى مى كند.
حضرت عيسى بن مريم عليه السلام فرمود:
»يا معشر الحواريين جوعوا بطونكم لعل قلوبكم ترى ربكم«(76)
»اى حواريين خالى نگه داريد شكمهاى خود را شايد پروردگار خود از راه دل ببيند«.
در كتاب سفينة النجات چنين آمده كه: فايده گرسنگى اين است كه كم مى كند خون قلب را و سفيد مىكند او را و در سفيدى خون قلب صفا و نورانيت است و آب مى كند پيه قلب را و در آب شدن پيه قلب است زيادتى رقت او و رقت قلب كليد سعادت و موجب توجه الطاف حق است
احكام روزه ماه رمضان
انسان مى تواند در هر شب از ماه رمضان براى روزه فرداى آن نيت كند و بهتر است كه شب اول ماه هم نيت روزه همه ماه را بنمايد.(77)
اگر موقعى كه مشغول خوردن است بفهمد صبح شده بايد لقمه را از دهان بيرون آورد و چنانچه عمدا فرو برد روزه اش باطل و كفاره هم بر او واجب ميشود.(78)
اگر مسواك را از دهان بيرون آورد و دوباره بدهان ببرد و رطوبت آن را فرو برد روزه او باطل است.(79)
اگر بداند غذائى كه لاى دندان مانده در روز فرو مىرود چنانچه خلال نكند و چيزى از آن فرو برود روزهاش باطل مى شود. (80)
احتياط واجب آن است كه روزه دار بخار غليظ و دود سيگار و تنباكو و مانند اينها را هم به حلق نرساند.(81)
مسواك كردن با خمير دندان در حال روزه اشكال ندارد ولى بايد از فرو بردن آب دهان جلوگيرى شود.(82)
اگر تمام سر زير آب برود ولى مقدارى از موها بيرون بماند روزه باطل مى شود.(83)
اگر به واسطه ندانستن مسئله كارى انجام دهد كه روزه را باطل مى كند چنانچه مى توانسته مسئله را ياد بگيرد، بنابر احتياط كفاره بر او واجب مى شود.(84)
اگر انسان عمداً و از روى اختيار كارى كه روزه را باطل مى كند انجام دهد روزه او باطل مى شود. (85)
فرو بردن اخلاط سر و سينه در صورتيكه داخل فضاى دهان بشود )بنابر احتياط واجب( در حكم خوردن و آشاميدن است و مبطل روزه است. (86)
اگر انسان شك كند كه مغرب شده يا نه نمى تواند افطار كند. (87)
اگر انسان بداند كه بواسطه مضمضه بى اختيار يا از روى فراموشى آب وارد گلوى مى شود نبايد مضمضه كند. (88)
اگر به واسطه مرضى روزه رمضان را نگيرد و مرض او تا رمضان سال بعد طول بكشد قضاى روزه هايى را نگرفته بر او واجب نيست. (89)
مسافرت در ماه رمضان اشكال ندارد ولى اگر براى فرار از روزه باشد مكروه است. (90)
اگر روزه دار بعدازظهر مسافرت كند بايد روزه خود را تمام كند.(91)
مسافرى كه نمازهاى 4 ركعتى را در سفر دو ركعت مى خواند نبايد روزه بگيرد.(92)
اگر بچه پيش از اذان صبح ماه رمضان بالغ شود بايد روزه بگيرد و اگر بعد از اذان بالغ شود روزه آن روز بر او واجب نيست. (93)
اگر روزه دار استمناء كند يعنى با خودكارى كند كه منى از او بيرون بيايد روزه اش باطل است. (94)
اگر در حال روزه ميت را مس نمايد روزه او باطل نمى شود. (95)
كسى كه موقع غروب شب عيد فطر بالغ و عاقل و هوشيار است و فقير نيست بايد براى خودش و كسانى كه نان خور او هستند هر نفرى يك ساع )تقريبا سه كيلو( گندم يا جو يا برنج و مانند اينها به مستحق بدهد و اگر پول يكى از اينها را هم بدهد كافى است.
روزى را كه انسان نمى داند كه آخر ماه رمضان است يا اول شوال بايد روزه بگيرد ولى اگر پيش از مغرب بفهمد كه اول شوال است بايد افطار كند. (96)
چند حديث در مورد ماه مبارك رمضان و روزه
امام باقر فرمود: رسول خدا در آخرين جمعهاى از ماه شعبان براى مردم خطبه خواند و پس از حمد و ثناى الهى فرمود:
اى مردم ماهى بر شما سايه افكنده كه در آن شبى است بهتر از هزار ماه و آن ماه رمضان است كه خدا روزه آن را واجب، و يك شب به نماز مستحب برخاستن در آن را همچون نماز مستحب هفتاد شب از ماههاى ديگر و پاداش يك خصلت خير و نيكوكارى مستحب در آن را همچون پاداش كسى كه واجبات خدا را در آن انجام داده و مقرر فرموده است.
و هر كس يك واجب از واجبات خدا را در آن انجام دهد، همچون كسى است كه هفتاد فريضه از فرايض خدا را در ماههاى ديگر انجام داده باشد، و آن ماه صبر است و پاداش صبر بهشت است، و نيز ماه هميارى است و نيز ماهى است كه خدا روزى مومن را در آن فزونى بخشد، و هر كس در آن، مومن روزه دارى را افطارى دهد، در نزد خدا پاداش آزادى يك بنده و آمرزش گناهان گذشتهاش را دارد.
عرض شد: اى رسول خدا! همه ما بر اينكه روزه دارى را افطارى دهيم توانا نيستيم.
فرمود: خدا كريم است همين پاداش را به كسى كه با آب آميخته با شيرى ، يا با جرعه آب گوارايى، يا با چندين خرما كه جز بر آن قادر نيست - روزه دارى را افطار دهد نيز عطا مى كند.
و هر كس در آن بر مملوك )و زير دستان( خود آسان گيرد خدا از او آسان حساب كشد.
و اين ماهى است كه آغاز آن رحمت، و ميانه آن مغفرت و پايان آن اجابت و آزادى از آتش است.
امام كاظم عليه السلام فرمود:
افطارى دادن به برادر روزه دارت، از گرفتن روزه ى مستحبى بهتر است.(97)
امام صادق عليه السلام فرمود:
تكميل روزه به پرداخت زكات يعنى فطره است، هم چنان كه صلوات بر پيامبر كمال نماز است (98)
امام كاظم عليه السلام فرمود:
دعاى شخص روزه دار هنگام افطار مستجاب ميشود. (99)
امام باقرعليه السلام فرمود:
روزه اين افراد كامل نيست:
1 - كسى كه امام )رهبر( را نافرمانى كند.
2 - بنده ى فرارى تا زمانى كه برگردد.
3 - زنى كه اطاعت شوهر نكرده، تا اينكه توبه كند.
4 - فرزند كه نافرمان شد، تا اينكه فرمانبردار شود.(100)
امام رضاعليه السلام فرمود:
مردم به انجام روزه امر شده اند تا درد گرسنگى و تشنگى را بفهمند و به واسطه ى آن فقر و بيچارگى آخرت را بيابند.(101)
قال الصادق عليه السلام:
من افطر يوما من شهر رمضان خرج روح الايمان منه.
هر كس يك روز، روزهى ماه رمضان را )بدون عذر( بخورد - روح ايمان از او جدا مى شود.(102)
قال الصادق عليه السلام:
مَن صامَ ثلاثه ايام من اخر شعبانَ و وصلها بشهرِ رمضانَ كتبَ اللهُ لهُ صومَ شهرَ ين متتا بعينِ.
هر كس سه روز آخر ماه شعبان را روزه بگيرد و به روزه ماه رمضان وصل كند، خداوند ثواب روزهى دو ماه پى در پى را برايش محسوب مى كند.(103)
***
64) وقايع الايام ، ص 136. حزينة الجواهر، ص 275.
65) خصال شيخ صدق، ص 386.
66) وسايل الشيعه، ج 7 ص 277.
67) به كتاب المحجة البيضاء، ج 2 ص 132 مراجعه شود.
68) بحارالانوار، ج 97، ص 345.
69) ره توشه ماه رمضان، جلد 3 ص 61 - 64.
70) بحارالانوار، ج 96
71) سفينة البحار، ج2، ص 18
72) نقل از كتاب »نقش روزه در درمان بيماريها«
73) نقش روزه در درمان بيماريها، ص 16.
74) روزه روش نوين براى درمان بيماريها، صفحات 47- 65.
75) علل الشرايع، ص 236.
76) سفينة النجات، ج 1، ص 180.
77) امام خمينى )ره(، مسئله 1551.
78) امام خمينى )ره(، مسئله 1574.
79) امام خمينى )ره(، مسئله 1573.
80) امام خمينى )ره(، مسئله 1578.
81) امام خمينى )ره(، مسئله 1605.
82) امام خمينى )ره(،استفتائات
83) امام خمينى )ره(، مسئله 1611.
84) امام خمينى )ره(، مسئله 1659.
85) امام خمينى )ره(، مسئله 1653.
86) امام خمينى )ره(، مسئله 1576.
87) امام خمينى )ره(، مسئله 1693.
88) امام خمينى )ره(، مسئله 1691.
89) امام خمينى )ره(، مسئله 1703.
90) امام خمينى )ره(، مسئله 1715.
91) امام خمينى )ره(، مسئله 1721.
92) امام خمينى )ره(، مسئله 1714.
93) امام خمينى )ره(، مسئله 1655.
94) امام خمينى )ره(، مسئله 1588.
95) امام خمينى )ره(، مسئله 1644.
96) امام خمينى )ره(، مسئله 1737.
97) الكافى، ج 4، ص 68، ج 2)
98) وسائل الشيعه، ج 6، ص 221، ج 5)
99) بحارالانوار، ج 93، ص 255، ج 33)
100) بحارالانوار، ج 93، ص 295)
101) وسائل الشيعه ج 4، ص 4 ج 5 ؛ علل الشرايع ص 10)
102) وسائل الشيعه، ج 7، ص 181، ج 5 4) - ) من لا يحضره الفقيه ج 2، ص 73، ج 9)
103) وسائل الشيعه، ج 7 ص 22 375)
***
برگرفته از کتاب در حریم رمضان کاری از همین شبکه